E-bikes, accuboormachines, scooters, e-stepjes, robotmaaiers, drones, electrolaadgereedschap — lithium-ion-accu’s zijn overal. En lithium-ion-branden zijn de snelst groeiende oorzaak van bedrijfsbranden in Nederland. Praktisch overzicht: hoe ontstaat een brand, hoe voorkom je hem en welk blusmiddel werkt écht?
Lithium-ion-branden ontstaan vrijwel altijd door thermal runaway — een interne kortsluiting die exponentieel oploopt tot > 800°C, met fellichtbranden, giftige gassen (HF, CO) en herontbranding-risico. Belangrijkste maatregelen: laden alleen op brandveilige locatie, beschadigde accu’s direct apart leggen, opslag in een brandwerende kast met detectie en een AVD-blusser of li-ion-blusdeken binnen handbereik. Bij grotere opslag (> 333 kg) geldt richtlijn PGS 37.
Hoe ontstaat een lithium-ion-brand?
Een lithium-ion-accu kan vlam vatten zonder externe vlam of brandbron. De oorzaak is thermal runaway:
- Interne kortsluiting ontstaat door beschadiging, productiefout, overladen, te diep ontladen of veroudering;
- Temperatuur loopt op tot > 80°C, de elektrolyt begint te ontleden;
- Vanaf ~150°C breekt de separator-folie tussen anode en kathode — volledige kortsluiting;
- Exotherme reactie versnelt zichzelf, temperatuur loopt op tot 800°C;
- Cel ventileert giftige damp en kan exploderen of branden vol uit;
- Naburige cellen volgen door warmtegeleiding — cascade-effect.
Eenmaal in runaway is bluswerk reactief, niet preventief. De gassen die vrijkomen (waaronder HF en CO) zijn giftig én explosief.
Drie kritieke risicomomenten
- Tijdens laden — verreweg het meest voorkomende moment van brand. Laad altijd op brandveilige plek, niet op brandbare ondergrond, niet onbewaakt ‘s nachts.
- Na een val of beschadiging — ingebouwde schade kan dagen tot weken later runaway veroorzaken. Zet beschadigde accu’s 48 uur in een onbrandbare emmer apart.
- Bij verkeerde opslag — te warme, te volle, of slecht geventileerde opslag verhoogt risico exponentieel.
Volgens cijfers van Brandweer Nederland zijn lithium-ion-branden in vier jaar met > 60% toegenomen. De toename komt vooral van consumenten- en bedrijfs-e-bikes, e-stepjes, hoverboards en niet-CE-gemarkeerde accu’s uit Aziatische webshops zonder echte BMS (Battery Management System). Bij audit eis dat alle ingekochte accu’s een BMS-certificaat hebben.
Praktische maatregelen voor het MKB
Laden
- Laad alleen op brandveilige plekken: stenen vloer, geen brandbare materialen binnen 1 meter;
- Gebruik altijd de originele lader of een CE-gemarkeerd alternatief;
- Plaats een rookmelder boven de laadplek, gekoppeld aan het brandmeldsysteem;
- Laad accu’s tot maximaal 80% bij langdurige opslag (vermindert stress op cellen);
- Niet onbewaakt overnacht laden, of investeer in een brandwerende laadkast.
Opslag
- Beperk de hoeveelheid accu’s die je gelijktijdig op één locatie hebt;
- Plaats accu’s in een brandwerende kast (60 of 90 minuten classificatie) bij > 5 accu’s;
- Houd contactvoorzieningen op accu’s vrij van kortsluiting (tape op contacten bij vervoer/opslag);
- Bewaar bij 5–25°C, vermijd direct zonlicht;
- Bij > 333 kg lithium-cel-massa: PGS 37-richtlijn van toepassing (vergunning vereist).
Detectie
- Rook- en hittedetectie boven elke laadplek;
- Bij grote opslag: investering in CO-detectie (vroege indicator van runaway);
- Periodieke visuele inspectie: opzwelling, verkleuring, lekkage van elektrolyt.
Welk blusmiddel werkt écht?
| Blusmiddel | Effect op vlam | Op runaway | MKB? |
|---|---|---|---|
| Water | Doft vlammen | Beperkt — veel water nodig | Alleen in nood |
| Poederblusser (ABC) | Doft vlammen | Geen — hervlam mogelijk | Niet voldoende |
| CO2-blusser | Doft vlammen kortdurend | Geen | Niet aanbevolen |
| AVD (Aqueous Vermiculite) | Doft vlammen | Koelt én kapselt af | Ja — aanbevolen |
| Li-ion brandblusdeken | Doft + isolatie | Beperkt verspreiding | Ja — aanvulling |
| F-500 of Cold Fire | Doft vlammen | Goed koelvermogen | Industriële opslag |
RI&E updaten met li-ion-risico?
BrandveiligNL (zusterorganisatie binnen NLSafetyGroup) levert lithium-ion-risicoanalyses en blusplan-advies op locatie. Combineer met een toolboxmeeting voor je medewerkers via Mr. Safety toolboxmodule.
Wat te doen bij brand?
- Alarm — trek het brandalarm, bel 112, ontruim het pand. Bij li-ion-brand is het giftige gas een groter risico dan de vlam.
- Indien veilig — verwijder andere accu’s uit de directe omgeving (max 30 seconden, anders weg).
- Niet zelf blussen als de brand groter is dan een enkele accu of als er rook is — brand- en gas-risico te groot.
- Brandweer informeren over aantal accu’s, type en locatie zodra ze arriveren.
- Na blussen: 24 uur observeren — herontbranding is normaal bij li-ion. Onderdompelen in water-emmer is gangbare nazorg.
Veelgestelde vragen
Bij bedrijven met meer dan 5 e-tools of e-bikes: minimaal 1 toolbox per jaar, en bij elke nieuwe medewerker bij onboarding.
Voor bedrijfsaccu’s niet aanbevolen: thuis ontbreekt vaak goede detectie en zijn omstandigheden onbekend. Beter: schaf voor medewerkers een brandwerende laadbox aan en regel laden op bedrijfslocatie tijdens werkuren.
NIET in het reguliere afval. Bewaar tijdelijk apart in een onbrandbare, geventileerde container, en breng naar de chemische milieustraat of de leverancier (terugnameverplichting voor producenten via Stibat).