De Arbowet werkt grotendeels met open normen: “doeltreffende maatregelen”, “redelijkerwijs”, “passend beleid”. Wat dat in jouw branche concreet betekent, staat in de arbocatalogus. Dit document, opgesteld door sociale partners en getoetst door de Nederlandse Arbeidsinspectie, vormt de norm waarmee je RI&E getoetst wordt. Wie de catalogus volgt, blijft buiten schot.
Een arbocatalogus is een sectorspecifieke uitwerking van Arbowet-eisen, opgesteld door werkgevers- en werknemersorganisaties (sociale partners). De Nederlandse Arbeidsinspectie toetst de catalogus marginaal. Resultaat: per onderwerp (lawaai, tillen, werkdruk, fijnstof, etc.) staan concrete maatregelen die als “voldoende” gelden. Volg je de catalogus dan ga je boete-vrij door een controle op dat onderwerp; wijk je af, dan moet je aantonen dat jouw maatregel minstens gelijkwaardig is.
Wat is een arbocatalogus precies?
De Arbowet werd in 2007 herzien. Sindsdien zijn veel regels “open”: ze geven een doel (bv. “geluidsbelasting binnen veilige grenzen”), maar de overheid bepaalt niet meer hoe je dat moet bereiken. De sociale partners (cao-tafel) krijgen die invul-ruimte. Het resultaat is de arbocatalogus:
- Een door werkgevers- en werknemersorganisaties opgestelde sectorgids;
- Verplicht via getoetste lijst door Nederlandse Arbeidsinspectie;
- Vrij toegankelijk online voor alle werkgevers en medewerkers in die sector;
- Periodiek geactualiseerd (typisch elke 3–5 jaar).
Wat staat er typisch in?
- Per risico-onderwerp — lawaai, tillen, werkdruk, fijnstof, blootstelling aan stoffen, agressie, etc.;
- De wettelijke grondslag — welk Arbowet-artikel of Arbobesluit-onderdeel raakt het;
- Doelvoorschriften — welke grenswaarden gelden (bv. 80 dB(A) gehoorbescherming, 23 kg tilnorm);
- Praktische maatregelen — concrete oplossingen die als “doeltreffend” gelden;
- Goede voorbeelden — cases en checklists die je in je RI&E kunt gebruiken;
- Beoordelingsinstrumenten — checklists waarmee je de risico’s op je werkplek kunt meten.
Hoe gebruik je een arbocatalogus voor je RI&E?
- Identificeer je belangrijkste risico’s tijdens de inventarisatie-stap van de RI&E;
- Zoek per risico de relevante paragraaf in jouw arbocatalogus op;
- Vergelijk de catalogus-maatregelen met wat je nu hebt;
- Vul je Plan van Aanpak in op basis van die gap-analyse;
- Verwijs in je RI&E expliciet naar de gebruikte catalogus-onderdelen (auditbestendigheid);
- Bij afwijking: documenteer waarom én hoe je oplossing gelijkwaardig is.
De arbocatalogus voor de bouwnijverheid (Volandis) schrijft voor: bij doorboren in steen en beton een gecertificeerde stofkap of bronafzuiging met H-klasse-zuiger. Volg je dit, dan ga je vrij door de Inspectie. Gebruik je een M-klasse-zuiger (lagere filterklasse), dan moet je aantonen waarom dat in jouw situatie equivalent is — in de praktijk een lastig verhaal.
Waar vind je de catalogus voor jouw branche?
De gemakkelijkste centrale ingang is www.arboportaal.nl/onderwerpen/arbocatalogi. Daarnaast hebben veel sectoren eigen portalen. Greep uit de belangrijkste:
| Sector | Arbocatalogus / portaal |
|---|---|
| Bouwnijverheid | arbocatalogus-bouwnijverheid.nl (Volandis) |
| Industriële reiniging | arbo-online.nl/branche-industriele-reiniging |
| Metaal-MKB | arbocatalogus-mkb-metaal.nl |
| Schoonmaak | arbocatalogus-schoonmaak.nl (RAS) |
| Verpleeg-, verzorging- en thuiszorg | arbocatalogus-vvt.nl |
| Ziekenhuizen | betermetarbo.nl (Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen) |
| Onderwijs (PO/VO/MBO) | arbocatalogus-po.nl, voion.nl |
| Horeca | arbocatalogushoreca.nl |
| Transport en logistiek | stlwerkt.nl/arbocatalogus |
| Detailhandel | arbocatalogus-detailhandel.nl |
| Kappers | kappersinformatie.nl/arbocatalogus |
| Gemeenten | aeno.nl/a-en-o-fonds-gemeenten |
| Kinderopvang | fcb.nl/arbocatalogus-kinderopvang |
Geen catalogus voor jouw branche? Twee opties: gebruik de generieke MKB-checklists van het Steunpunt-RI&E (sterriene.nl) of stem af met je arbodienst over welke aansluitende catalogus toepasbaar is.
RI&E koppelen aan branche-catalogus?
De RI&E-module van Mr. Safety bevat per branche de relevante catalogus-onderdelen al ingevuld als templates. Je vult alleen jouw specifieke werkplek-risico’s aan. Inbegrepen vanaf het Eigen Regie pakket.
Het juridisch effect: in welke mate bindend?
De arbocatalogus heeft een bijzondere status: geen wet, maar wél de geaccepteerde uitwerking van wettelijke open normen. Praktische gevolgen:
- Volg je de catalogus — je voldoet daarmee aan de doeltreffendheid die de Arbowet eist. Boete-vrij bij audit op dat onderwerp.
- Wijk je af — je mag, maar je moet aantonen dat je alternatief minimaal gelijkwaardig is. Bewijslast ligt bij jou.
- Geen catalogus voor jouw onderwerp — je terugvalpositie is de algemene Arbowet, jurisprudentie en redelijkheid.
Wat als de catalogus verouderd is?
Goede catalogi krijgen een hercontrole van sociale partners elke 3–5 jaar. Bij verouderde maatregelen (bv. omdat nieuwe stoffen of technologieën zijn geïntroduceerd) val je terug op de algemene Arbowet en moet je in je RI&E de gap motiveren. Onze tip: jaarlijks check op het portaal of er een nieuwe versie is.
Veelgestelde vragen
Ja, een cao kan in plaats van of bovenop de arbocatalogus afspraken vastleggen (bv. lagere blootstellingsnormen). Volg in dat geval de strengste norm.
Op basis van je SBI-code (Standaard Bedrijfsindeling, te zien bij KvK). Soms ook op basis van de cao waaronder je valt. Bij twijfel: je arbodienst of branche-organisatie geeft uitsluitsel binnen een dag.
Nee. Veel catalogi bevatten juist specifieke MKB-paragrafen met versimpelde checklists. Voor bedrijven < 25 mw is dit de snelste route naar een compliant RI&E.